CHÂU Á TRỞ THÀNH ĐỘNG LỰC MỚI CỦA DƯỢC PHẨM SINH HỌC: CƠ HỘI NÀO CHO VIỆT NAM?

Từ trung tâm sản xuất thuốc generic, Châu Á đang vươn lên trở thành động lực tăng trưởng của ngành dược phẩm sinh học toàn cầu. Xu hướng này không chỉ thúc đẩy đổi mới trong nghiên cứu và sản xuất thuốc mà còn mở ra nhiều cơ hội để Việt Nam phát triển hệ sinh thái dược sinh học và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.

Châu Á chuyển mình từ "công xưởng dược phẩm" thành trung tâm đổi mới dược sinh học

Theo báo cáo The Emerging Epicenter: Asia's Role in Biopharma's Future của McKinsey (2026), Châu Á hiện đóng góp khoảng 43% tổng danh mục phát triển thuốc đổi mới toàn cầu, tăng từ 28% chỉ trong vòng 5 năm. Đặc biệt, khu vực chiếm hơn 85% mức tăng trưởng của các chương trình phát triển thuốc đổi mới trong năm 2024, phản ánh tốc độ phát triển vượt trội của hệ sinh thái dược sinh học tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore và Ấn Độ.

Điều đáng chú ý là sự phát triển này không còn dừng ở năng lực sản xuất mà đã mở rộng sang toàn bộ chuỗi giá trị dược sinh học, từ nghiên cứu và phát triển (R&D), thử nghiệm lâm sàng, phát triển kháng thể đơn dòng (Monoclonal Antibodies), thuốc liên hợp kháng thể (Antibody-Drug Conjugates - ADCs), liệu pháp tế bào, liệu pháp gen cho đến sản xuất quy mô lớn thông qua hệ thống CRO và CDMO.

Nếu Trung Quốc và Ấn Độ nổi bật ở quy mô thị trường, tốc độ mở rộng và năng lực sản xuất, thì Nhật Bản lại là trung tâm công nghệ hàng đầu khu vực, đặc biệt ở các lĩnh vực kháng thể đơn dòng, ADCs và y học tái tạo. Hàn Quốc và Singapore tiếp tục khẳng định vai trò là các trung tâm thử nghiệm lâm sàng, phát triển công nghệ và thương mại hóa sản phẩm sinh học theo tiêu chuẩn quốc tế cao.

Chính sự kết hợp giữa chính sách hỗ trợ của Chính phủ, nguồn nhân lực chất lượng cao, chi phí nghiên cứu hợp lý và khả năng thu hút vốn đầu tư quốc tế đang giúp Châu Á từng bước chuyển từ vai trò “người theo sau” thành nơi tạo ra các công nghệ và liệu pháp điều trị mới.

Xu hướng này cũng được phản ánh qua các thương vụ hợp tác quy mô lớn. Tháng 5/2026, Pfizer và Innovent Biologics (Trung Quốc) công bố thỏa thuận phát triển 12 ứng viên thuốc điều trị ung thư với tổng giá trị lên tới 10,5 tỷ USD. Trước đó, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản cũng liên tục trở thành đối tác chiến lược trong các thương vụ cấp phép và đồng phát triển thuốc sinh học, đặc biệt ở các mảng ADCs, ung thư học và y học tái tạo

Theo Reuters, tổng giá trị các thương vụ cấp phép công nghệ sinh học tại khu vực Greater China đã đạt 137,7 tỷ USD trong năm 2025, gần gấp 10 lần so với năm 2021. Điều này cho thấy các tập đoàn dược phẩm toàn cầu không còn chỉ tìm kiếm đối tác sản xuất tại Châu Á mà đang coi khu vực này là nguồn đổi mới quan trọng của ngành dược sinh học, trong đó Nhật Bản giữ vai trò nổi bật ở chiều sâu công nghệ, còn Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore và Ấn Độ tạo nên sức bật về quy mô, tốc độ và khả năng thương mại hóa.

Việt Nam tạo nền tảng cho ngành dược sinh học phát triển

Trong bối cảnh Châu Á trở thành động lực tăng trưởng mới của ngành dược sinh học, Việt Nam cũng đang từng bước xây dựng nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất thuốc generic hay gia công dược phẩm, định hướng phát triển mới của ngành hướng tới làm chủ công nghệ sinh học, nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và sản xuất các thuốc có giá trị gia tăng cao.

Định hướng này được cụ thể hóa trong Chiến lược phát triển ngành Dược đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Luật Dược (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua. Theo đó, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 đáp ứng khoảng 80% nhu cầu thuốc trong nước và đạt 70% giá trị thị trường bằng thuốc sản xuất trong nước, đồng thời ưu tiên phát triển thuốc công nghệ cao, thuốc sinh học và thuốc tương tự sinh học (biosimilars). Đây được xem là nền tảng quan trọng để từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dược, giảm sự phụ thuộc vào thuốc nhập khẩu và tăng khả năng tự chủ trong chăm sóc sức khỏe.

Tại chương trình thảo luận về phát triển ngành dược sinh học do Edelman và Vinapharm tổ chức vào tháng 5/2025, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh: "Việt Nam đang từng bước tiến tới làm chủ công nghệ sản xuất thuốc sinh học, mở ra cơ hội giúp người dân tiếp cận thuốc điều trị ung thư và các bệnh mạn tính với giá cả hợp lý hơn." Theo Thứ trưởng, đây không chỉ là mục tiêu về công nghệ mà còn là giải pháp nhằm giảm chi phí điều trị, nâng cao khả năng tiếp cận thuốc và bảo đảm an ninh y tế trong dài hạn.

Mặc dù vậy, dược sinh học vẫn là lĩnh vực còn nhiều dư địa phát triển. Hiện Việt Nam mới có một cơ sở sản xuất thuốc công nghệ sinh học và hai cơ sở đang trong quá trình nghiên cứu triển khai, trong khi hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) chủ yếu mới dừng ở các giai đoạn cuối của thử nghiệm lâm sàng. Để thu hẹp khoảng cách với các quốc gia đi đầu trong khu vực, Bộ Y tế đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế ưu đãi đầu tư, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển các khu công nghiệp sinh dược tại Thái Bình và Khu công nghệ cao y dược tại TP. Hồ Chí Minh, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong ngành dược.

Có thể thấy, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện những "mảnh ghép" quan trọng của hệ sinh thái dược sinh học, từ khung chính sách, hạ tầng nghiên cứu đến môi trường đầu tư. Đây sẽ là tiền đề để doanh nghiệp trong nước mở rộng năng lực đổi mới sáng tạo và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị dược sinh học của khu vực.

Song song với định hướng từ Chính phủ, nhiều doanh nghiệp trong nước đang đẩy mạnh đầu tư vào nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và sản xuất thuốc sinh học, từng bước hình thành hệ sinh thái dược sinh học tại Việt Nam. Thay vì chỉ tập trung vào sản xuất thuốc generic, các doanh nghiệp đang mở rộng sang những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như phát triển thuốc sinh học, biosimilars, CDMO và hợp tác nghiên cứu quốc tế

Trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển, Nanogen là một trong những doanh nghiệp tiên phong đầu tư vào công nghệ sinh học với các dòng kháng thể đơn dòng (monoclonal antibodies), protein tái tổ hợp và thuốc tương tự sinh học (biosimilars). Đồng thời, doanh nghiệp cũng mở rộng năng lực Contract Development and Manufacturing Organization (CDMO), từng bước tham gia vào chuỗi giá trị dược sinh học khu vực thông qua hoạt động nghiên cứu, phát triển và sản xuất theo hợp đồng.

Ở lĩnh vực chuyển giao công nghệ, VNVC đang nổi lên là một trong những đơn vị có chiến lược hợp tác quốc tế mạnh mẽ. Bên cạnh dự án hợp tác với Medsintez (Liên bang Nga) để nghiên cứu và sản xuất insulin tái tổ hợp, albumin tái tổ hợp, semaglutide cùng nhiều thuốc sinh học điều trị bệnh mạn tính tại Việt Nam, VNVC còn ký kết hợp tác với Trung tâm Nghiên cứu Quốc gia về Dịch tễ học và Vi sinh vật học Gamaleya cùng Tập đoàn Dược phẩm Binnopharm (Nga) nhằm thúc đẩy nghiên cứu, đầu tư, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa các thuốc sinh học, vaccine công nghệ cao, bao gồm cả vaccine mRNA điều trị ung thư. Những hợp tác này được kỳ vọng sẽ góp phần rút ngắn quá trình tiếp cận các công nghệ sinh học tiên tiến và nâng cao năng lực nghiên cứu, sản xuất ngay tại Việt Nam.

Bên cạnh các doanh nghiệp công nghệ sinh học, nhiều doanh nghiệp dược truyền thống cũng đang chuyển dịch chiến lược phát triển theo hướng đổi mới sáng tạo. Theo Imexpharm, chuỗi giá trị ngành dược đang chuyển từ cạnh tranh dựa trên năng lực sản xuất sang cạnh tranh bằng công nghệ, năng lực R&D và nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này phản ánh xu hướng các doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước mở rộng đầu tư vào biosimilars, nghiên cứu lâm sàng, chuyển giao công nghệ và các phân khúc dược phẩm có giá trị gia tăng cao.

Những bước đi này cho thấy hệ sinh thái dược sinh học tại Việt Nam không còn dừng lại ở định hướng chính sách mà đang dần được hiện thực hóa thông qua các dự án nghiên cứu, đầu tư công nghệ và hợp tác quốc tế. Mặc dù còn khoảng cách nhất định với các trung tâm dược sinh học lớn trong khu vực, sự đồng hành giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế đang tạo nền tảng để Việt Nam từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị dược sinh học của Châu Á.

Nguồn: McKinsey, Reuters, Báo Sức Khoẻ & Đời Sống, Nanogen, VNVC, Imexpharm

Khám phá cách châu Á đang dẫn dắt đổi mới dược phẩm sinh học tại PHARMED & HEALTHCARE VIETNAM 2026

Trong bối cảnh dược phẩm sinh học đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của ngành khoa học sự sống và chăm sóc sức khỏe, việc cập nhật công nghệ mới, xu hướng thị trường và mở rộng hợp tác quốc tế là nhu cầu thiết yếu đối với doanh nghiệp dược, viện nghiên cứu, bệnh viện, nhà phân phối và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực y tế.

PHARMED & HEALTHCARE VIETNAM 2026 sẽ quy tụ hơn 600 doanh nghiệp, thương hiệu và chuyên gia đến từ Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới. Không chỉ là nơi giới thiệu các công nghệ và giải pháp mới, triển lãm còn là nơi kết nối thương mại, tạo điều kiện để doanh nghiệp cập nhật những xu hướng mới nhất của ngành dược phẩm sinh học, biosimilars, công nghệ sản xuất, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam tìm kiếm đối tác chiến lược, mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế, tiếp cận công nghệ tiên tiến và từng bước tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái dược phẩm sinh học đang phát triển mạnh mẽ tại Châu Á.

Các lĩnh vực trưng bày tại PHARMED & HEALTHCARE VIETNAM 2026

Dược phẩm, thuốc kê đơn (Rx), thuốc không kê đơn (OTC) và thuốc sinh học (Biopharmaceuticals)

Thực phẩm chức năng, nutraceuticals và sản phẩm chăm sóc sức khỏe

Thiết bị y tế, thiết bị chẩn đoán hình ảnh và dụng cụ phẫu thuật

Thiết bị xét nghiệm, phòng thí nghiệm và công nghệ chẩn đoán in vitro (IVD)

Công nghệ bệnh viện thông minh, y tế số (Digital Health), AI và giải pháp CNTT y tế

Công nghệ sản xuất dược phẩm, đóng gói và kiểm soát chất lượng

Công nghệ sinh học, phòng sạch, nguyên liệu dược (APIs) và dịch vụ CDMO/CRO

Thiết bị phục hồi chức năng, chỉnh hình và chăm sóc người cao tuổi

Thiết bị nha khoa và công nghệ nha khoa

Thiết bị, sản phẩm thẩm mỹ y khoa và chăm sóc sắc đẹp

Thiết bị chăm sóc sức khỏe tại nhà và giải pháp chăm sóc từ xa (Home Healthcare & Telehealth)